Όταν η εργασία γίνεται παγίδα θανάτου

Ο θάνατος πέντε γυναικών σε εργατικό ατύχημα στη μπισκοτοβιομηχανία Βιολάντα σήμερα τα ξημερώματα δεν είναι απλώς μια τραγωδία της στιγμής. Δεν είναι μια «κακιά ώρα» που χωρά σε λίγες σειρές δελτίων ειδήσεων. Είναι ένας ακόμη κρίκος σε μια αλυσίδα παραλείψεων, σιωπών και μιας επικίνδυνης κανονικότητας: να θεωρούμε ότι κάποιοι άνθρωποι θα πληρώνουν με τη ζωή τους τον τρόπο που λειτουργεί η παραγωγή.

Πέντε γυναίκες πήγαν στη δουλειά τους και δεν γύρισαν ποτέ. Πέντε οικογένειες έμαθαν μέσα σε λίγα λεπτά ότι η καθημερινότητα που γνώριζαν τελείωσε. Και εμείς, ως κοινωνία, πόσο συχνά στεκόμαστε πραγματικά μπροστά σε τέτοιες ειδήσεις; Πόσο συχνά αναρωτιόμαστε τι σημαίνουν — και τι λένε για όλους μας;

Κάθε φορά που συμβαίνει κάτι τέτοιο, ακούμε τις ίδιες φράσεις: «διερευνώνται τα αίτια», «θα αποδοθούν ευθύνες», «ήταν ατυχής συγκυρία». Όμως τα εργατικά δυστυχήματα δεν είναι φυσικά φαινόμενα. Δεν πέφτουν από τον ουρανό. Συνδέονται με μέτρα ασφαλείας που δεν εφαρμόστηκαν, με πιέσεις για ταχύτητα και κέρδος, με ελλιπείς ελέγχους, με εργαζόμενους που φοβούνται να μιλήσουν.

Και εδώ το ζήτημα παύει να είναι μόνο ηθικό. Γίνεται βαθιά πολιτικό. Σε μια χώρα όπου οι μηχανισμοί επιθεώρησης συχνά υποστελεχώνονται και η πρόληψη αντιμετωπίζεται ως γραφειοκρατική υποχρέωση, κάθε απώλεια φωτίζει τις επιλογές μας. Το κράτος έχει ευθύνη να ελέγχει. Οι εργοδότες έχουν υποχρέωση να προστατεύουν. Τα συνδικάτα οφείλουν να πιέζουν. Και η κοινωνία να μη συνηθίζει.

Γιατί η συνήθεια είναι ίσως το πιο επικίνδυνο στοιχείο αυτών των ιστοριών. Συνηθίσαμε τις ειδήσεις για νεκρούς στη δουλειά. Τις διαβάζουμε βιαστικά, τις σχολιάζουμε για λίγο και μετά τις προσπερνάμε. Όμως πίσω από κάθε αριθμό υπάρχουν άνθρωποι, οικογένειες που βυθίζονται στο πένθος, παιδιά που μεγαλώνουν χωρίς μητέρα, γονείς που δεν θα ξαναδούν τις κόρες τους.

Οι γυναίκες αυτές δεν ήταν στατιστικές. Είχαν ονόματα, καθημερινότητες, ανθρώπους που τις περίμεναν στο σπίτι. Το ελάχιστο που τους οφείλουμε είναι να μη μετατραπούν σε μια υποσημείωση της επικαιρότητας.

Η πολιτεία οφείλει να απαντήσει με πράξεις και όχι με ανακοινώσεις. Με ενίσχυση των μηχανισμών ελέγχου, αυστηρές κυρώσεις όπου υπάρχουν παραλείψεις, διαφάνεια στη διερεύνηση των αιτίων και ουσιαστική προστασία των εργαζομένων που καταγγέλλουν επικίνδυνες συνθήκες. Όχι με ευχολόγια.

Και οι επιχειρήσεις, από την πλευρά τους, πρέπει να κατανοήσουν κάτι απλό: η ασφάλεια δεν είναι επικοινωνιακό εργαλείο, ούτε γραφειοκρατικό βάρος. Είναι θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα.

Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο τι έφταιξε σε αυτή την τραγωδία. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν θα συνεχίσουμε να ζούμε σε μια χώρα όπου η παραγωγή προηγείται της ζωής – ή αν κάποια στιγμή θα αποφασίσουμε ότι η ανθρώπινη αξιοπρέπεια είναι αδιαπραγμάτευτη.

Αν οι πέντε αυτές γυναίκες ξεχαστούν μόλις περάσει η επικαιρότητα, τότε η κοινωνία μας θα έχει χάσει κάτι περισσότερο από πέντε ανθρώπους. Θα έχει χάσει ακόμη ένα κομμάτι της ευθύνης της.

Σοφία Χολέβα